Stadion (z
języka starogreckiego στάδιον termin
oznaczający miejsce, w którym ludzie stoją– budowla sportowa (najczęściej otwarta),
przeznaczona do rozgrywania zawodów w różnych
dyscyplinach sportu i innych masowych imprez
widowiskowych lub komercyjnych (targi).
Do lat 90. XX wieku jej główną cechą
charakterystyczną była otwartość bryły (tj. brak dachu) - w
odróżnieniu od hal sportowych - jednak od pewnego czasu, obiekty
tego typu posiadają również pełne zadaszenie, najczęściej mobilne.
Jednak, nie jest ono zawsze rozsuwalne: nowoczesny stadion w Sapporo
z wysuwaną murawą na zewnątrz, lub pierwszy stadion zbudowany z
zadaszeniem: Astrodome w Houston, czy Superdome w Nowym Orleanie,
Metrodome w Minneapolis, RCA Dome w Indianapolis, Georgia Dome w
Atlancie, Alamodome w San Antonio, czy nieistniejący już Kingdome w
Seattle – wszystkie te budowle stanowią raczej nie hale
widowiskowo-sportowe, lecz duże stadiony z nierozsuwalnym,
permanentnym, często prześwitującym zadaszeniem, które to można
wykorzystać jako hale).
Obecnie w skład stadionu sportowego
wchodzą: widownia otaczająca boisko o nawierzchni trawiastej lub
sztucznej, samo z kolei czasami otoczone bieżnią lekkoatletyczną,
bądź torem żużlowym, oraz szeroko pojęte zaplecze i infrastruktura
towarzysząca, np. pomieszczenia techniczne, socjalne,
administracyjne, handlowe, usługowe, monitoringu, dla potrzeb
telewizji, itp.
Nowsze w pełni zadaszone stadiony są
najczęściej dostosowane do ustawiania w różnorakich konfiguracjach,
gdzie elementy budowli bywają dołączane lub usuwane, w zależności od
potrzeb aktualnego widowiska (np. motocross, koszykówka, hokej na
lodzie, piłka nożna, biegi na torze, cyrk, konwencje polityczne,
koncerty muzyczne, targi, nawet ewakuacja ludności jako tymczasowe
schronisko podczas klęski żywiołowej (Superdome w Nowym Orleanie, w
czasie powodzi spowodowanej huraganem Katrina).
Współczesne stadiony
dość znacznie różnią się od obiektów tego typu,
budowanych w starożytności, czy w XX wieku. Niegdyś
stanowiły je najczęściej budowle oparte na
naturalnym, bądź sztucznym nasypie ziemnym, na
którym lokowano miejsca dla widzów i dojścia do nich
(korona stadionu), zaś w powstałej niecce tworzono
arenę. Niektóre stadiony posiadały trybuny
drewniane, bądź drewniano-murowane, jednak z uwagi
na dostępne wówczas technologie pojemność ich trybun
nie była zbyt wielka. Spotykano wówczas również
(zwłaszcza w Stanach Zjednoczonych) tzw. stadiony
czasowe, budowane na czas wielkich imprez masowych i
demontowane po ich zakończeniu. Obiekty tego typu
miały służyć przede wszystkim przeprowadzeniu
zawodów i umożliwieniu ich oglądania, dlatego
trybuny spełniały jedynie swą podstawową funkcję.
Infrastrukturę towarzyszącą - jeśli występowała -
lokowano poza koroną stadionu.
Obecnie, stadiony
czasowe przeżywają swoisty renesans w nowym
wcieleniu technicznym, jako że stadion
lekkoatletyczny dla potrzeb igrzysk olimpijskich w
Londynie w 2012 ma być takowym, a jego w większości
zdemontowana widownia, po igrzyskach ma zostać
przewieziona i wykorzystana w następnych igrzyskach
olimpijskich gdzie indziej, być może w Chicago.
Względy ekonomiczne przemawiają za pomniejszeniem
wybujałego kosztu inscenizacji igrzysk, który to
wzrósł monstrualnie przez laty. Ruch olimpijski
obecnie pragnie udostępnić organizację igrzysk
olimpijskich uboższym miastom i nawet krajom
trzeciego świata.
Obecnie stadion jest
nierzadko swoistym multipleksem, bowiem celem
inwestora, właściciela lub zarządcy, a także
organizatora imprezy jest przyciągnięcie widza i
zatrzymanie go na obiekcie jak najdłużej. Służyć ma
temu takie zaprojektowanie budowli, by na możliwie
jak najmniejszej powierzchni ulokować jak najwięcej
jej segmentów o maksymalnie różnym przeznaczeniu.
Stosowane są ponadto najnowsze rozwiązania
techniczne: konstrukcje żelbetowe, szklane, elewacje
z zadaszeniem z podświetlanych, nadmuchiwanych
poduszek z folii ETFE, czy systemy monitujące i
sterujące, by eksploatacja obiektu wymagała jak
najmniejszych nakładów. Trybuny oprócz swej
podstawowej funkcji muszą mieścić całą masę
infrastruktury towarzyszącej. Niezwykle ważnym stało
się całkowite okalanie areny, czyli umiejscowienie
widowni ze wszystkich jej stron, a także maksymalnie
zbliżenie trybun do niej. Pozwala to na
zaoszczędzenie miejsca, poprawę widoczności i
powstanie dodatkowych przestrzeni zamkniętych do
zagospodarowania. Mając na uwadze komfort widzów
warunkiem bezwzględnym nowoczesnych konstrukcji
stało się zadaszenie a nawet klimatyzacja widowni, a
w celu uniezależnienia zmagań sportowych od warunków
atmosferycznych - również całkowite zadaszenie
obiektu.